Friday, August 12, 2022

Cách đọc White Paper để tìm ra dự án tiềm năng

White paper là nguồn thông tin bạn cần tìm hiểu trước khi quyết định đầu tư cho bất kỳ dự án crypto nào. Tuy nhiên, white paper thường dài lê thê và rất phức tạp, ít thì 5-10 trang, nhiều thì có khi hơn cả 100 trang. White paper càng dài không có nghĩa là dự án càng có tiềm năng nhé!

Bài viết này của coinabs.com sẽ hướng dẫn cho các bạn biết phần nào nên đọc trên white paper và cách nhận biết đâu là một dự án đáng đầu tư. Nội dung bài viết lấy ý tưởng từ YoutuberCoin Bureau (có 1,95 triệu người subscribe), kết hợp với các nghiên cứu và kiến thức của coinabs.com.

White paper là gì?

White paper là bản tóm tắt thông tin của một dự án cryptocurrency, bao gồm mục đích của dự án, thiết kế, đội ngũ đứng sau dự án, dự án lấy quỹ từ đâu và road map phát triển của dự án.

Cách đọc White Paper để tìm ra dự án tiềm năng

Một bài báo của OutlookIndia có nhắc đến báo cáo Crypto Perception Report 2022 của Huobi, cho thấy 40% người dân Mỹ đầu tư vào tiền điện tử nhưng không có kiến thức sâu về cái mình đang đầu tư. Thực tế, ở bất kỳ dự án nào, vai trò của white paper được xem là quan trọng ngang hàng với cả website và các tài khoản mạng xã hội nhưng lại rất ít người đọc đến. Đặc biệt là người Việt Nam lại lười đọc các tài liệu bằng tiếng Anh.

Nhiều người cho rằng White paper chỉ phục vụ cho mục đích marketing, hướng các nhà đầu tư đổ tiền về dự án. Tuy nhiên, điều này không có gì là sai khi đứng ở vị trí sắp bỏ ra một số tiền lớn để đầu tư, chúng ta cần phải biết và hiểu chúng ta đang làm gì.

Có một điểm vô cùng thú vị là white paper không chỉ có 1 loại mà đến 3 loại với 3 màu sắc khác nhau:

  • White paper: đây là loại thật sự màu trắng, mô tả thông tin chung về dự án; được xem như là một đề xuất kinh doanh.
  • Yellow paper: tập trung hơn về vấn đề kỹ thuật, đi sâu và giải thích kỹ hơn các chi tiết ở white paper. Ra mắt đầu tiên bởi Gavin Wood (người sáng lập EthererumPokadot)
  • Beige paper: màu be, là một bản viết lại những thông tin của yellow paper nhưng dễ hiểu hơn.

Cách đọc White Paper để tìm ra dự án tiềm năng

Sở dĩ tên gọi white paper phổ biến vì white paper là điều bắt buộc phải có của mỗi dự án mới để tiếp cận nhà đầu tư, nhưng yellow paperbeige paper không cần thiết. Tuy nhiên, các dự án lớn, có tầm cỡ, sẽ có đủ cả 3 loại.

Sau khi hiểu về white paper là gì rồi thì sau đây là một vài điểm bạn cần tìm ra được ở mỗi dự án. Nếu một trong những điểm này không có trong white paper hoặc có nhưng lại không mang lại ý nghĩa thì tốt nhất nên tránh xa.

Điều 1: tác giả viết white paper và thời gian viết

Thị trường crypto luôn thay đổi không ngừng, dẫn đến luôn có nhiều phiên bản white paper cập nhật mới. Cách tốt nhất là lên website của từng dự án để đọc trực tiếp hoặc nếu không có hiển thị ở website thì có thể tìm đọc ở whitepaper.io

Cách đọc White Paper để tìm ra dự án tiềm năng

Whitepaper.io không những cung cấp tất cả các whitepaper của các dự án, mà còn liệt kê cả những phiên bản cũ trước đó để người đầu tư có thể đọc và so sánh.

Cách đọc White Paper để tìm ra dự án tiềm năng

Những điều cần lưu ý:

  • Mục đích của dự án có thay đổi để theo kịp các đối thủ cạnh tranh không?
  • Đội ngũ phát triển đằng sau dự án có thay đổi không? Tác giả viết phiên bản whitepaper mới có cùng là 1 người ở phiên bản cũ hay không? Vì điều này có thể dẫn đến sự thay đổi trong mục tiêu dự án. Tranh chấp và bất hòa trong đội ngũ phát triển cũng là dấu hiệu xấu cho dự án đầu tư.

Cách đọc White Paper để tìm ra dự án tiềm năng

Điều 2: dự án được phát triển ở đâu và ai là đối tác

Có thể nghe qua rất to tát, nhưng để tạo được sự tin tưởng của các nhà đầu tư, hai chi tiết này cần phải được liệt kê rõ ràng trong white paper.

Lý do đầu tiên là vì một dự án nếu phát triển tại các quốc gia không “thân thiện” với tiền điện tử sẽ rất khó để phát hành, do thủ tục pháp lý phức tạp, chẳng hạn như tại Mỹ.

Nếu trường hợp này xảy ra, dù cho dự án cực kỳ hữu ích trong tương lai và đội ngũ phát triển có thực hiện tất cả các lời hứa theo road map thì vẫn không thể làm gì nếu dự án vướng phải luật.

Tiếp theo là tầm quan trọng của đối tác. Một dự án mà có nhiều đối tác tầm cỡ đầu tư thì dự án này chắc chắn sẽ dài hơi. Các đối tác lớn là các công ty đầu tư uy tín, có vốn hùng hậu, trước khi đầu tư, chắc chắn họ đã có một đội ngũ tư vấn và nghiên cứu.

Cách đọc White Paper để tìm ra dự án tiềm năng

Hoặc 1 cách nữa là xem dự án coin của bạn có được giao dịch trên các sàn giao dịch lớn như Binance, Coinbase, FTX, Kucoin, etc không? (tuy nhiên, với cách này, giá của dự án đã “già” rồi, không thích hợp để đầu tư lướt sóng)

Cách đọc White Paper để tìm ra dự án tiềm năng

Để đánh giá dự án, bạn cũng có thể xem background của đội ngũ tư vấn của dự án là ai. Ví dụ như Theta ($THETA) được tư vấn bởi Steve Chen – đồng sáng lập Youtube.

Cách đọc White Paper để tìm ra dự án tiềm năng

Đúng như dự đoán, Theta sau đó hợp tác với công ty mẹ của Youtube, là Google; tạo ra Theta Lab (một phần của Google Cloud). Giá của $THETA tăng 200x trong khoảng thời gian 2020-2021.

Cách đọc White Paper để tìm ra dự án tiềm năng

Điều 3: mục đích sử dụng của dự án

Dự án đồng crypto nào ra đời cũng phải có mục đích, đó là phục vụ nhu cầu của con người. Dự án sau sẽ cải tiến và tốt hơn dự án trước. Và đây chính là điều các nhà đầu tư cần quan tâm khi đổ tiền vào.

Thông tin này bạn có thể tìm thấy ngay phần đầu của white paper. Theo kinh nghiệm của YoutuberCoin Bureau – có 1 vài điểm lưu ý khi đọc về mục này trong white paper:

  • Nếu white paper nào bắt đầu với cách kể một câu chuyện dài về “Bitcoin bắt đầu ra đời từ năm 2009 nhưng không được đánh giá cao và bùng nổ vào hiện tại” thì đây là dấu hiệu của một dự án không chất lượng. Lý do vì cách này chỉ đánh vào tâm lý FOMO của những người đầu tư thiếu kiến thức và kinh nghiệm.
  • Nếu whitepaper nào đưa ngay ra luôn mục đích sử dụng của dự án và tính hữu dụng của nó trong cuộc sống hàng ngày thì đây chính là dự án tiềm năng.
  • Ngoài ra nên tìm hiểu xem dự án được xây từ nền móng lên hay là một phiên bản fork của dự án khác, chỉ thay đổi một vài tính năng.

Điều 4: cấu trúc của đồng crypto

Người đầu tư cần biết dự án mình đang đầu tư là coin hay token. Coin nằm trong một dãy blockchain độc lập (một coin là một blockchain). Trong khi đó, token được tạo trên blockchain có sẵn (một token có thể nằm trên nhiều blockchain). Bạn có thể đọc thêm bài viết so sánh sự khác nhau giữa coin và token.

Cấu trúc tiêu chuẩn của coin gổm 3 phần:

  • Consensus Mechanism: giúp bảo mật giao dịch, gồm proof-of-work (POW) hoặc proof-of-stake (POS)
  • Validator hoặc Miner: tham gia vào quá trình bảo mật giao dịch. Khi bạn biết được coin được xây dựng trên POW hay POS, bạn sẽ biết được số lượng validator có bị giới hạn hay không. Nếu bị giới hạn thì dự án này có khả năng sẽ phát triển theo hướng tập trung hóa (centralized), đặc biệt là có quá trình KYC xảy ra. Và dự án này sẽ nhanh hơn là các dự án phi tập trung.
  • Virutal machine: máy ảo cho smart contract. Bạn kiểm tra xem dự án dùng lại máy ảo đã tồn tại hay là máy mới. Nếu dùng lại thì smart contract sẽ bị giới hạn số lượng giao dịch trong mỗi giây.

Token sẽ không có cấu trúc tiêu chuẩn như coin, nhưng cũng sẽ có những điểm tương tự như trên để đánh giá tốc độ và cách vận hành của toàn dự án.

Điều 5: tokenomic

Tokenomic là sự kết hợp chơi chữ giữa token và economy, mô tả nhân tố ảnh hưởng đến lượng cung và cầu của dự án, từ đó sẽ quyết định giá trị của cryptocurrency.

Nhân tố ảnh hưởng đến lượng cung:

  • Tình trạng lạm phát (Inflation): nếu số lượng coin quá nhiều, thì giá trị coin sẽ giảm xuống.
  • Lượng phân bổ coin: nếu lượng coin nằm trong tay team phát triển và các cá mập quá nhiều, lúc tung ra sẽ bị mất giá.
  • Thời gian coin bị khóa lại trong giai đoạn ICO: nếu thời gian này dài vừa đủ, thì giá coin sẽ không bị biến động nhiều. (Lưu ý điểm này để có thể mua khi giá chạm đáy).

Nhân tố ảnh hưởng đến lượng cầu:

Phí giao dịch, thưởng khi Staking và những lợi ích đi kèm khác khiến cho nhà đầu tư phải mua và giữ coin. Tuy nhiên nên đọc sâu trong whitepaper để biết team phát triển ngoài sản xuất coin thì còn tạo ra thêm các Ứng dụng phi tập trung (dapps) cần có coin đó để vận hành hay không. Nếu dự án đúng theo kế hoạch thì coin sẽ tự động có lượng cầu cao (chắc chắn sẽ tăng giá).

Ví dụ như đồng $MANA tăng giá 500x lần kể từ năm 2020, ngay sau khi Decentraland quyết định dùng để giao dịch trong marketplace.

Cách đọc White Paper để tìm ra dự án tiềm năng

Điều 6: roadmap

Roadmap là kế hoạch phát triển của dự án. Roadmap này cần phải kéo dài vài năm với nhiều cột mốc. Nhà đầu tư cần phải đọc và hiểu roadmap để kiểm tra xem dự án có phát triển đúng lộ trình hay không.

Cách đọc White Paper để tìm ra dự án tiềm năng

 

Có thể bạn nghe nói rất nhiều đến roadmap, nhưng không có nghĩa dự án nào có roadmap cũng là dự án tiềm năng. Một số whitepaper không liệt kê roadmap vì lý do pháp lý hoặc để roadmap ở một phần khác ngoài whitepaper.

Đây là một số điểm cần tìm đọc trong roadmap:

  • Test net: giai đoạn thử nghiệm
  • Main net: giai đoạn phát hành
  • Crypto wallet: kết nối với ví
  • Exchange listing: giao dịch trên sàn
  • Performance upgrade: cải tiến vận hành
  • Partnership: hợp tác với các bên 

Roadmap càng chi tiết với các ngày tháng cụ thể càng tốt. Nên ghi chú các ngày trên roadmap, vì có thể coin sẽ được đẩy giá lên cao vào mỗi cột mốc phát triển. Dự án Pi Network không thể đưa ra các cột mốc cụ thể và chi tiết trong road map của mình, nên gây ra rất nhiều tranh cãi. Nhiều người vẫn tin rằng Pi Network là một dự án ma và vận hành theo hình thức đa cấp.

Điều 7: nguồn trích dẫn

Các nguồn trích dẫn trong white paper sẽ cho bạn biết được tác giả viết bài có “trình độ” hay không? Nếu các nguồn đều là từ wikipedia hoặc từ các white paper của dự án khác thì rõ ràng tác giả này lười ngay cả việc Google để tìm hiểu sâu hơn về nội dung mình viết.

Các nguồn trích dẫn có chất lượng là các bài nghiên cứu, tổng hợp, báo cáo từ các tổ chức uy tín.


Đầu tư luôn đi kèm với rủi ro. White paper chỉ là một công cụ để đánh giá dự án đầu tư tiềm năng, tuy nhiên quyết định đầu tư hay không vẫn là nằm ở bạn.

Một lời khuyên cho các nhà đầu tư là luôn ĐỌC hết white paper từ đầu đến cuối, dù cho bạn không hiểu nhiều thuật ngữ chuyên ngành. Nếu thực tập việc này trong thời gian dài, bạn sẽ dần dần nhận ra đâu là dự án tiềm năng hay không.

Cách đọc White Paper để tìm ra dự án tiềm năng

Related Articles

BÌNH LUẬN

Vui lòng nhập bình luận của bạn
Vui lòng nhập tên của bạn ở đây

CÁC MXH

0Thành viênThích
3,433Người theo dõiTheo dõi
0Người theo dõiĐăng Ký

MỚI NHẤT

close-link